جنینانی جھانی روچ

                         اسماعیل امیری

                         شش مارچ 2007

 ھشت مارچ ،جنینانی جھانی روچ نامینگ بیتگ و دنیاءِ گیشتریں ملکاں منّ اتگ۔ البت یوروپی لھتے ملکاں اشیءِ بدلءَ دگھ روچے "ماتءِ روچ"ءِ نامءَ ھست انت۔

 ھشت مارچ پھ آزاتی و برابریءَ جنینانی جد و جھدءِ خاطرءَ نامینگ بیتگ۔ ھشت مارچ، ھما روچ انت کھ دنیاءِ انسانی حقانی منّوک و جنینءِ حقانی برابریءِ منّوک و ھوربند ، وتی عھد و لبزءَ نوک کننت کھ پھ برابری و آزاتیءَ جدّ و جھد کننت۔

 مروچی، ایرانءِ تھا جنینانی سرا گیشتر ظلم و زوراکی بیگءَانت ۔ جنینانی آزاتی چھ مردیناں کمترانت ۔ جنین سنگسار بینت ، جنین زندان و بندیگ انت و جنیناں وتی پسندءِ گد و پچّءِ پر کنگءِ حق ھم نیست ۔

 ماں بلوچستانءَ ، چشیں روچے نھ انت کھ ماتے وتی ورنائیں بچّءِ مرکءَ ھونءِ ارس مریچیت ، جنے وتی جودءِ سیگءَ سیاھپوش مبیت و گھارے وتی براتءِ یادءَ موتک میاریت ۔

 راست انت کھ بلوچ سماج و چاگرد دنیگھ پدمنتگانت  و جنیناں برابریءِ منزلءَ سربیگءَ دراجیں راھے ُبرّگی انت۔ بلے ما اشیءَ پھ پھر گشت کنیں کھ ماں بلوچءِ دود و ربیدگءَ ، جنینءَ مدام خاصیں جاگھ و شرفے بیتگ۔ بلوچءِ جنین پھ وتی لوگءِ گزران و مالی جاورانی گھتریءَ تا مزنیں حدےءَ گوں وتی مردینءَ ھمکوپگ و کمک بیتگ۔ بلوچ جنینءِ دستءِ ھنر ، دنیاءَ مشھورانت۔ سچکانیں تگرد و ھپت رنگیں قالیءِ گوپگ ببیت یا گلکار و چکنکار و سیمکاریں دوچ ببنت ، مردمءِ چم چھ آھانی چارگءَ سیر نھ کنت ۔

 ماں جنگ و سکّیانی وھدءَ ، مردیناں باز برءَ گوں وتی لوگءِ کماشیں جنیناں ھمشوری کتگ ۔ ماں جنگانی تھا جنینءِ کشگ لگوری یے زانگ بیتگ ۔ اگاں جنین لشکرءِ دیما آتکگ انت و جنگ بندیءِ لوٹ اش کتگ پھ جنینانی احترامءَ جنگ بند کنگ بیتگ و بلوچ سھل و ترانءِ پَترءَ نشتگ و دیوان اش کتگ ۔

 ماں بلوچ راجءِ تاریخءَ ھنچیں شیرزال بیتگ انت کھ آ پھ وتی دانائی ، زانتکاری، ھمّت و دلیریءَ مشھورانت ۔ باز برءَ آھانی مشورہ و سوجانی سرا فیصلھ و عمل کنگ بیتگ ۔

 بچار میر کمبرءِ مات ، جنگءَ سرگپتگیں  بچّءَ چے گشیت :

 او بچّ منی ،  بچیگ  منی

 او جان منی ، جانیگ منی

 میر کمبر و دنگیں ملوک

  بچی منی  چمءِ چراگ

  چمءِ چراگ زردءِ مراد

  شیرات پھل انت ھب برءَ

  من بند پھ ھمے روچاں جتگ

  آستینک سھیلءِ دیمپان  کتگ

  بچ   سھیلیگی          مبیت

  رد داتگ انت گرّ  و  لوار

 بے مال و  بندیگاں   میا

 زھمءَ جن و نامءَ  درآر

                 ( میراث  دیم : 239)

ماں بلوچءِ جنگانی تاریخءَ ، میر چاکرءِ گھار بی بی بانڑی ھما شیرزال ات کھ نھ تیوکا "پانی پت"- شاہ ھمایونءِ حمایت و شیرشاہ سوریءِ خلافءَ ماں 1556ءِ سالءَ – ءِ جنگءَ ھورات بلکیں بلوچانی یک لشکرےءِ سروکی کت و بلوچ ماں جنگءَ سوبین کت انت ۔ ماں بلوچستانءَ احمدزھیانی حاکمیءِ بن ھشت ایرکنوک ، میراحمدخان اول(حاکمی 1666 تا 1696)ءِ گھار "مایی بیبو" ماں سیبیءِ باروزھیانی جنگءَ کشگ بیت ۔ ھمے پیما میر نصیرخان نوریءِ مات ، بی بی مریمءَ ماں سردارانی دیواناں بھر زرتگ و پھ اڑ و جیڑھانی گیشوارءَ تران کتگ و آییءِ سوج پھ خانءَ باز اھم بیتگ انت ۔

 بلوچی لبزانک و خاص بلوچی کلاسیکل شاعری بید چھ ھانی و شیھ مرید ، شھداد و مھناز ، کیّا و سدو ، ھمّل و ماہ گنج و سدّن گورءِ مھرانی درانگازیءَ نیم توام و بے تام بیت انت ۔ ھمے پیما ماں بلوچی لبزانکءِ  نوکیں دورءَ ، بانل دشتیاری و گوھرملکءِ نام چو ترپناکیں استارءَانت ۔

 ما پھر بندیں پھ بلوچ ماتاں کھ چو میراحمدخان اولءِ گھار" مایی بیبو " و میرکمبرءِ ماتءَ وتی زھگاں غیرت و بھادریءِ شیر میچینگ و ماں بلوچیءَ لیلو دیگ و نازینگءَانت ۔ ھمے دابا ما را پھرانت پھ گھار و بلوچ جنکاں کھ ماں نگیگ و نابرابریں جاورانی تھا ھم ونتگ اش و مروچی چھ وتی سیاسی و راجی حقاں زانتکار و راجی زرمبشءِ تھا ھور و ھمکوپگ بیان انت ۔

                                               بلوچی سبز بات